Kiến trúc nhà ở truyền thống Việt Nam là một nét đẹp văn hóa cần lưu giữ tuy nhiên với sự phát triển của xã hội hiện đại, cuộc sống cần được hòa nhập với thiên nhiên xong xu hướng nhà ở vùng nông thôn Việt Nam, vừa tiết kiệm chi phí vừa đảm bảo không gian sống tiện nghi cho các gia đình. Vậy đặc trưng của kiến trúc nhà truyền thống là gì ? Hãy cùng chúng tôi theo dõi bài viết dưới đây:
1. Tìm hiểu kiến trúc nhà ở truyền thống Việt Nam để biết nền tảng của các mẫu nhà truyền thống kết hợp hiện đại ngày nay
a. Kiến trúc nhà ở truyền thống ở nông thôn
Hình ảnh nhà truyền thống ở nông thôn Việt Nam với mái lá khung gỗ đơn giản
Trong quá trình xây dựng không gian sống cho mình, bằng sự khéo léo của bàn tay và khối óc, con người đã tạo lập không gian sống thích nghi với điều kiện tự nhiên, mỗi công trình nhà ở đều phản ánh khả năng hiểu biết của con người về mối quan hệ giữa hình dạng và chức năng. Các hình dạng sẵn có trong tự nhiên luôn là kiểu mẫu lý tưởng để con người tham khảo cho một mục đích cụ thể. Có lẽ vì vậy, kiến trúc nhà ở của người Việt chịu ảnh hưởng sâu sắc, đậm nét của điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và hình thành nên kiến trúc bản địa: người Việt thường chọn những vùng đồng bằng có nhiều bùn, nước thích hợp cho điều kiện làm nông nghiệp, sử dụng những vật liệu có sẵn trong tự nhiên để tiết kiệm chi phí. Ngày nay những mẫu nhà truyền thống không thay đổi điều đó, dân tập trung đông ở những vùng đồng bằng.
Xem ngay: MẪU NỘI THẤT THEO PHONG CÁCH TRUYỀN THỐNG
Nhà ở truyền thống kết hợp hiện đại dựa trên nền tảng nhà 3 gian ở nông thôn
Đối với nhà ở, có thể chia làm 3 dạng: Người nghèo ở các vùng nông thôn thì lợp tranh, vách đất, nèn đất, kèo cột làm bằng tre nứa. Nhà khá giả hơn thì làm nhà bằng gỗ xoan, mái lợp rạ, cỏ tranh…vách bằng bùn nhào rơm, nền đất hoặc lát gạch. Người giàu có, sang trọng thì làm nhà bằng gỗ có chạm trổ (lim, mít, kiền kiền…), mái lợp ngói đỏ, tường gạch, nền gạch…
Nhà truyền thống bằng gỗ của gia đình khá giả ở nông thôn Việt Nam
Về quy mô, người nghèo làm nhà một gian hai chai hoặc 3 gian hẹp. Nhà trung bình và giàu có thì làm nhà 3 gian 2 chái hoặc 5 gian 2 chái. Tất cả các nhà thường được bố trí quay về hướng Nam phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới ở Việt Nam, các mẫu nhà truyền thống ngày nay cũng dựa trên kiểu kiến trúc này.
Xem thêm: TOP MẪU NHÀ PHỐ ĐẸP NGÂY NGẤT 2021
Nhà gỗ truyền thống sang trọng ở nông thôn với các vật liệu tự nhiên
b. Tìm hiểu kiến trúc nhà truyền thống ở đô thị - là một trong những giá trị nhân văn to lớn làm nền tảng để phát triển các mẫu nhà truyền thống
Hình ảnh dãy nhà truyền thống cao tầng ở đô thị Việt Nam vẫn được duy trì bên cạnh các mẫu nhà truyền thống kết hợp hiện đại
Trong lịch sử phát triển đô thị Việt Nam, vai trò của nhà phố kiểu truyền thống trong thời gian qua đã tạo thành nét đặc trưng của kiến trúc thành thị Việt. Đây là loại hình nhà hiện than tuyệt vời của tư duy linh hoạt, tư duy thiết thực của cư dân đô thị Việt: vừa dùng làm mục đích cư trú vừa dùng để kinh doanh sinh lời giống như các mẫu nhà truyền thống ở đô thị ngày nay, ví dụ như những khu nhà ở phố cổ Việt Nam vẫn còn tồn tại đến ngày nay, đó là những khu nhà tập thể, nhà 2 tầng, 3 tầng được làm bằng những vật liệu hiện đại hơn và chủ yếu là mái bằng, mái bằng, và tất nhiên sự tiện nghi của nó hơn rất nhiều vùng nông thôn trừ những gia đình khá giả.
Mặc dù cũ kỹ nhưng phố cổ Hà Nội vẫn không được thay thế bởi các mẫu nhà truyền thống kết hợp hiện đại để duy trì nét đẹp văn hóa
2. ĐẶC ĐIỂM NGÔI NHÀ TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM
Qua hàng nghìn năm lịch sử, với sự phát triển từ thấp đến cao, người Việt Nam đã sống qua những hình thức như bầy đàn, công xã, rồi đến thị tộc… nhưng cao hơn cả mà vẫn còn tồn tại, duy trì cho đến ngày nay là những đơn vị nhỏ được gọi là ‘làng’…
Không gian cộng đồng
Ngôi nhà Việt truyền thống được sắp xếp trong một bối cảnh sinh hoạt chung của làng, nó vừa riêng lại vừa chung, rất độc lập mà lại có thế hoà đồng. Những bước tường ngăn cách giữa đường đi, giữa nhà này nhà kia tạo nên thế khép kín cho mỗi gia đình, nhưng lại được mở ra trong kiểu ứng xử chung của cả cộng đồng làng.
Môi trường sống cân bằng sinh thái
Người Việt sau hàng nghìn năm tồn tại và phát triển đã tạo cho mình một môi trường sống cân bằng với sinh thái. Trong khuôn viên nhà ở truyền thống của mỗi gia đình gồm có các thành phần sau: nhà chính, nhà phụ, vườn cây, ao cá, chỗ chăn nuôi gia cầm, gia súc, sân phơi, hàng rào, cổng… Người nông dân đã biết bố cục trong khuôn viên của gia đình mình thành một chuỗi khép kín về dòng năng lượng, về cách thức làm ăn hay về dòng trao đổi vật chất. Nghĩa là họ đã biết khai thác về mặt sinh thái để ổn định cuộc sống gia đình, hài hoà với môi trường, tạo điều kiện cân bằng để giữ thế ổn định chung. Trong đó 3 yếu tố ‘Người, đất và nước’ là các yếu tố tạo nên cân bằng sinh thái trong nhà ở người Việt truyền thống vùng nhiệt đới nóng ẩm. Trong khuôn viên như vậy, người nông dân đã tự tạo cho mình một cuộc sống ‘tự cung, tự cấp’.
Bố cục tổng thể – bố cục các gian nhà
Bố cục của ngôi nhà Việt truyền thống có nhiều kiểu, nhưng có hai kiểu được thiết kế nhiều nhất là: Bố cục nhà hình thước thợ, tức là nhà chính và nhà phụ (ở đây nhà phụ thường là bếp), kiểu bố cục này bắt gặp rất nhiều ở đồng bằng Bắc Bộ. Bố cục thứ hai của ngôi nhà người Việt thường thấy là: Bố cục hình chữ Môn, tức là nhà chính nằm ở chính giữa hai bên có hai căn nhà phụ (một là nhà kho để chứa lương thực, một là nhà bếp), kiểu này thường phải là một gia đình khá giả. Ngoài ra còn có nhiều kiểu nhà khác (dùng theo chiết tự Hán) nhưng không được phổ biến như: nhà kiểu chữ đinh, chữ nhất, chữ nhị, chữ công …
Bố cục các gian nhà thường là 3 gian, 2 chái, hình chữ đinh, nhà chính (nhà trên) và nhà phụ (nhà dưới) có sân nước (sân thiên tỉnh)... và thường không ngăn chia ra các phòng nhỏ như ở tây phương, 1 cửa chính và 1 cửa đi phụ và rất ít cửa sổ. Nhà ở miền Nam nhiều sông rạch nên phương tiện đi lại chính là xuồng nên công trình phụ như nhà để ghe xuồng thường ở mé sông (xẽo) hay ụ tàu, và phía ngoài nhà có chuồng trâu bò, còn kho lúa thì thường đặt trong nhà.
Đối với người Việt, ngôi nhà chính là bộ phận cốt yếu trong khuôn viên của một gia đình, nhà có bố cục gian lẻ 1, 3, 5 hay 7 gian cùng với 2 chái, không mấy nhà có số gian chẵn.
Thường là:
- phương đình 1 gian chính giữa, bốn xung quanh hệ cột quân đẳng hướng;
- nhà 3 gian;
- nhà 5 gian hay nhà 3 gian 2 chái;
- nhà 7 gian hay nhà 5 gian 2 chái;
- nhà 9 gian hay nhà 7 gian 2 chái;
Số lượng gian và chất liệu để làm nhà tuỳ thuộc vào hoàn cảnh kinh tế của từng gia đình, hay điều kiện môi trường thiên nhiên xung quanh nơi gia đình sinh sống. Ngôi nhà người Việt được kết cấu đăng đối, vì là số lẻ nên gian chính giữa bao giờ cũng dành làm nơi thờ cúng và tiếp khách. Sự sắp xếp trong một ngôi nhà người Việt cũng cho thấy sự thiên lệch vị trí giữa nam và nữ, chỗ ngủ của đàn ông trong gia đình ở các gian chính, còn chỗ sinh hoạt và nghỉ ngơi của phụ nữ là ở các chái bên cạnh, hoặc ở nhà ngang, nhà phụ.
Nơi thờ cúng của tổ tiên
Người Việt có quan niệm ‘đẹp đẽ phô ra, xấu xa đậy lại’, nên gian chính là bộ mặt của chủ nhà, lại là nơi thờ cúng của tổ tiên nên được bài trí hết sức công phu so với các gian bên cạnh. Có nhiều nhà gian chính được trang trí với các mô típ hoa văn trên các cột, vì kèo bằng gỗ hết sức khéo léo và tinh vi, đó là những mảng trạm khắc được thu nhận từ thiên nhiên vào trong ngôi nhà người Việt truyền thống. Trong ngôi nhà phần được chú ý và quan tâm nhiều hơn cả chính là bàn thờ vì chịu ảnh hưởng của Đạo Phật, Đạo Lão, Đạo Khổng nên bàn thờ được đặt vào chính giữa của gian chính, xung quanh được trang hoàng bằng các hoành phi câu đối, nếu gia cảnh của chủ nhà có khiêm nhường hơn thì bàn thờ cũng luôn được đặt vào nơi trang trọng nhất.
Ngôi nhà người Việt truyền thống là nơi sinh sống không phải chỉ của một hay hai thế hệ mà nó được truyền qua nhiều thế hệ từ lớp ông bà đến lớp con cháu… cứ thế tiếp nối. Ngôi nhà có thể tồn tại vững chắc vài trăm năm, nên việc dựng một ngôi nhà được người Việt hết sức quan tâm, từ khâu chọn nguyên liệu đến khâu xem ngày, xem tháng, so tuổi vì họ quan niệm đây thứ nhất là cơ nghiệp của nhiều đời, thứ hai đó là sự thịnh vượng hay suy của cả gia đình hay lớn hơn là cả một dòng họ nếu không chọn được ngày tốt và hướng tốt . Do vậy ngôi nhà người Việt là sự kết tinh của tâm sức, ý chí, tập trung công sức, tiền của cả gia đình. Ngôi nhà người Việt còn thể hiện được cái khéo léo, tài hoa của người thợ Việt Nam.
Kết cấu
Khung sườn gỗ, mộng và lỗ mộng (không dùng đinh), vĩ kèo gỗ đòn tay, rui mè, đòn vong, cột kê tán (không móng, cừ...) tùy theo điều kiện địa lý mà có thể nhà kết cấu nâng sàn, nửa nhà sàn nửa nền đất, hay trên nền đất, nhưng không có lầu hay nhiều tầng như các nước khác. Mái nhà thường có độ dốc cao do hay dùng lá, tranh, ngói (dốc lớn hơn 45 độ).
Hệ thống xương chính của ngôi nhà thường làm bằng gỗ được ăn mộng với nhau một cách chắc chắn với loại mộng én, hay mộng đuôi cá.
Vật lý kiến trúc
Thông gió tự nhiên, tường và mái nhà thường trùm kín nhà do mưa rất nhiều, hơn nữa cửa đi và cửa sổ mở rất ít do an ninh ngừa trộm cắp nên chiếu sáng tự nhiên rất tối và kém sáng sủa, nhà ở thường hướng nam (đón gió nồm thổi mát vào mùa hè) và 2 chái phụ ở 2 đầu nhà sẽ là hướng đông tây chống hơi nóng mặt trời sáng và chiều. Trồng cây: trước nhà trồng cau (cau để đón gió nam mát) sau nhà trồng chuối (lá chuối ngăn bớt gió bấc lạnh mùa đông).
Vật liệu xây dựng địa phương
Ngôi nhà người Việt thường được xây dựng bằng các nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương như: lá, tranh, tre, gổ đẽo, đá kê nền cột, đất sét nung hoặc không nung, bùn trộn rơm,... phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện kinh tế của từng gia đình.
Tường nhà có thể bằng gỗ, trát đứng đắp đất, có hệ thống cửa ‘bức bàn’ hay ‘cửa phố’. Hình thức bên ngoài của ngôi nhà rất mộc mạc giản dị, những nhà có tường xây bằng gạch lợp ngói âm dương thì chỉ là mái dốc thuần tuý, không được trang trí cầu kỳ, cùng lắm là những đường chỉ dài khắc vạch. Dưới mái là hàng cột hiên với các bức tường quét vôi trắng, trông giản dị khiêm nhường. Nhưng bên trong cái vẻ giản dị, mộc mạc khiêm nhường của ngôi nhà Việt truyền thống là tiềm ẩn bên trong cả cội nguồn của một dân tộc, một sức sống lâu bền mãnh liệt của người Việt. Đây chính là tâm hồn, là một góc đi về của một con người, nó mang nhiều hồi ức, kỷ niệm riêng tư mà chỉ có ngôi nhà Việt mới có được.
Trải qua nhiều thời gian, nhiều thế kỷ, với bao thăng trầm lịch sử cho đến ngày nay, những ngôi nhà người Việt vẫn còn hiện hữu trên khắp các làng quê Việt Nam, tuy không còn nhiều, song đó là những tài sản quý báu của nền văn hóa của dân tộc, là những giọt mật tinh tuý được chắt lọc ra từ khối óc thông minh, đôi mắt tinh đời, những bàn tay tài giỏi, khéo léo của cha ông chúng ta.
- Website: HIHOUSE
- Địa chỉ trụ sở chính: 255 Lĩnh Nam, Q.Hoàng Mai, Hà Nội
- Hotline: 0975923833
- Email liên hệ: hihouse.vn@gmail.com
Nhận xét
Đăng nhận xét